Verkenning: DIGITALE STAD

Hier schrijven we samen aan het hoofdstuk Digitale Stad van het Commons Transitieplan. Praat je mee en draag je bij? Dat gaat in 3 stappen. 1) Lees het stuk hieronder 2) Doe een voorstel voor toevoeging of wijziging in Loomio, klik hier 3) Bij consent over jouw voorstel doe jij zelf de toevoeging of wijziging in de tekst hieronder en is er een korte check in Loomio.##

NB: We vertrouwen erop dat niemand zomaar aanpassingen maakt in de tekst zonder daarvoor eerst een voorstel te doen in Loomio!

Commons Transitieplan: Digitale Stad

  1. Inleiding
  2. Uitdagingen
  3. Visie
  4. Digitale rechten en de coronacrisis
  5. Kansrijke aanpakken en inspirerende voorbeelden
  6. Verder lezen

1. Inleiding De 21ste-eeuwse stad is een technologische hub. Vervoer, sport, romantiek, verkeer, zorg, klimaat, voedsel, financiën, arbeid: alle denkbare politieke domeinen zijn afhankelijk van data, platforms, apps en algoritmes. En alles wat je om je heen ziet is in toenemende mate 'smart', verbonden met het internet, herkennend en lerend: camera’s, lijsten met werklozen, WMO-klanten, drukte-handhavers, belastinginspecteurs, stoplichten en luchtmeters.

Een digitale stad is niet alleen maar positief. Google helpt de gemeente verkeersstromen te beheersen door gegevens van onze stoplichten te analyseren, in ruil voor onze data. Uber verstoorde de vastgeroeste taximarkt, maar deed dat ten koste van de veiligheid. AirBnB presenteerde zich als de belichaming van de deeleconomie maar maakte de afgelopen jaren de woningcrisis in de stad erger.

Ondertussen heeft de platformeconomie ertoe geleid dat steeds meer mensen in ‘arbeidsonzekerheid’ verkeren en leven zonder sociale zekerheid. In de kluseconomie zijn we meer dan ooit concurrenten van elkaar geworden, als verhuurders, schoonmakers of maaltijdbezorgers. De internationale handel in onze data is bijna volledig ingelijfd door het allergrootste geld. Onze vastgoedmarkt wordt verstoord door AirBnB en de ongelijkheid tussen de Amsterdammer die het eten bestelt en de Amsterdammer die het komt brengen, neemt toe.

2. Uitdagingen

Technologie De negatieve consequenties van een digitale stad zijn geen technologisch probleem. Het is een systeemprobleem. Technologie, zeker de technologie die uit Amerika komt, is alleen een deeltjesversneller voor het kapitalisme. Kapitaal speelt arbeiders altijd tegen elkaar uit, de platforms helpen dit mechanisme alleen een handje door de laatste obstakels weg te nemen. De economie draait in toenemende mate om informatie en surveillance (als economische praktijk) is nauw verweven met het kapitalisme zelf.

Technologie is niet neutraal. De taal en de discussie over welke technologische ‘vooruitgang’ wenselijk is voor de samenleving wordt, door een gebrek aan publiek debat, ontdaan van elke politieke lading. Data op zichzelf zijn niks, ze worden altijd geïnterpreteerd door mensen. Andersom: algoritmes worden door mensen gemaakt. Worden hun aannames onderzocht, hun ideeën over de wereld en over mensen-die-anders-zijn-dan zij? Registeren en categoriseren doen mensen al duizenden jaren. Maar vroeger wist je wie daarvan op de hoogte was, nu heb je geen idee wie welke informatie over jou bezit, en wat die ermee doet.

Platformkapitalisme Data is de belangrijkste grondstof van het platformkapitalisme. Iedereen die actief is op platforms genereert enorme hoeveelheden data, en de platforms zijn erop ingericht om zoveel mogelijk data te extraheren. We bewegen ons met ‘twee teksten’ op het internet. Onze eerste, zichtbare tekst: de informatie die we zelf prijsgeven aan de platforms. De foto’s die we posten op Instagram, de tekst die we schrijven in Gmail. De tweede tekst is de 'schaduwtekst': de onzichtbare data, ons zoek-, klik- en scrollgedrag, die over ons allemaal bestaat en die bijgehouden wordt door de platforms. Deze tweede tekst is een machtig instrument, maar is niet in handen van onszelf, en is zelfs onzichtbaar voor ons.

Pizzabezorgers, schoonmakers, taxichauffeurs, oppassers: veel platforms werken met zzp’ers, flexcontracten en nulurencontracten. Het zijn geen voltijdsbanen, en veel mensen die ‘cash flow’ problemen hebben – zoals baanverlies – proberen hun inkomen aan te vullen via platforms. Voor een significant deel van de ‘platformberoepsbevolking’ is het één van meerdere van inkomstenbronnen. Platformwerkers besteden vaak onbetaald tijd aan het zoeken naar werk via het platform, of wachten tot ze een volgende taak kunnen beginnen. Met een brede definitie van platformwerk wordt de grootte van de Nederlandse platformeconomie in 2018 geschat op 600 duizend platformwerkers.

Amsterdam behoort tot de tien gemeenten met de hoogste percentages ‘werkende armen’, officieel ongeveer 15.184 minima-huishoudens die moeten rondkomen van maximaal 120 procent van het minimumloon. Recessies en de aanhoudende flexibilisering van de arbeidsmarkt zijn daarvan de oorzaak, aldus het SCP. Het zijn vaak jongeren, zzp-ers en oproepkrachten die werken in de haarvaten van de economie van de stad, in de thuiszorg, horeca, schoonmaak, bezorging, het vervoer of de creatieve sector.

Tenslotte onttrekken platforms veel waarde uit de stad. Veel grote tech-platforms die in Amsterdam actief zijn, gebruiken wel de infrastructuur van de stad, maar sturen hun winsten naar internationale hoofdkantoren.

Algoritmes Platforms zijn een ster in elektronische disciplinering van werknemers, of liever: opdrachtnemers. Want je werkt niet voor een werkgever, voor een persoon van vlees en bloed, maar voor een app met een algoritme als baas. Alles wordt bijgehouden: waar je bent geweest, waar je hebt gelopen, gereden waar je bent gestopt, en hoe lang je daar allemaal over doet.

Platforms als Uber en Deliveroo werken met gamification: beloningsmechanismen afkomstig uit computergames, psychologische trucs om chauffeurs en bezorgers maximaal productief te houden. Zoals het Uber-surge-algoritme, dat via een prijsmechanisme probeert te stimuleren dat klanten ook op drukke momenten niet te lang op een taxi hoeven te wachten (ook al betalen ze dan meer).

Te vaak spreken we over technologie en algoritmes als 'neutraal', en dit werkt een risico op ‘algoritmische discriminatie’ in de hand: geautomatiseerde en aangeleerde ongelijke behandeling. Amsterdam kent bijvoorbeeld het Amsterdam’s Crime Anticipation system: een risicoanalysemodel dat op basis van onder meer sociaal-economische data en misdaadstatistieken toekomstige criminaliteitscijfers probeert te voorspellen. Pre-crimineel gedrag - met wie wandel je op straat, waar wandel je - wordt gebruikt als voorspeller wat indruist in tegen het onschuldprincipe. Deze technieken reproduceren - door de keuzes welke data wel en niet opgenomen worden - bestaande ideeën en aannames. Zo ligt de focus vooral op mensen van kleur in economisch slechtere buurten. PILP/Syri voorbeeld/bron?

3. Visie Technologie is essentieel: in educatie, in zorg en gezondheidszorg, in communicatie en contact, in eten en drinken. Die technologie alleen maar of vooral in handen van marktpartijen geven, technologie die het neoliberalisme permanent bevestigt, technologie die een overheid macht geeft over haar burgers zonder debat en zonder invloed of zeggenschap, is dat sociaal en economisch rechtvaardig? Is dat democratisch? Maakt dat een stad weerbaar en veerkrachtig?

De stad zien als gemeenschap - als commons, sociaal systeem - levert een andere blik op technologie, platformsamenleving en digitale rechten op. Daarin beheren we de stad gezamenlijk, burgers en lokale overheid zijn in gelijke mate eigenaar, gebruiker en beslisser. Dat gaat over rechten, macht en zeggenschap. Dat gaat over verder kijken dan geld en winst en markt en productiviteit, maar over de vraag: wat geeft waarde aan de stad, wat en wie scheppen waarde voor de stad, en hoe? In een diverse, sociale en democratische economie putten we Amsterdam niet uit door extractie maar maken we de stad beter, waardevoller.

4. Digitale rechten en de corona-crisis Het leven verplaatste zich in maart van 2020 grotendeels naar het internet, werken, eten en drinken, communiceren. Amsterdammers werden in positieve en negatieve zin geconfronteerd met het besef dat heel veel aspecten van ons dagelijks leven digitaal zijn geworden. Technologie is allang geen apart beleidsdomein meer, het loopt als een rode draad door alle facetten van onze maatschappij.

Inmiddels heeft de gemeente Amsterdam een opdracht uitgezet die in beeld moet brengen waar digitale rechten van onze burgers en ondernemers, zoals soevereiniteit, vrijheid en veiligheid, in het gedrang (kunnen) zijn en om alternatieven in beeld te brengen. Met samengevat de volgende vragen:

  • Breng in beeld welke internationale ontwikkelingen er zijn op het gebied van innovatie, dataverkeer en ICT rondom het Corona-virus en maak een vertaling naar Nederland.
  • Breng in beeld welke effecten Corona in Nederland heeft op monitoren van burger door burgers, overheid, bedrijfsleven, stichtingen (o.a. zorg) en kennisinstellingen.
  • Breng in beeld welke kansen en bedreigingen het gebruik van deze ICT-, innovatie middelen en data op de Amsterdamse burgers en bedrijven heeft?
  • Breng in beeld wat de gevolgen zijn voor gedeelde democratische normen en waarden.
  • Zien we een verschuiving van onze normenkaders, door andere toepassing van wet- en regelgeving, waaronder maar niet beperkt tot de Algemene verordening gegevensbescherming, versnelde invoering van nieuwe wetgeving en/of richtlijnen?
  • Wat is de impact van deze ontwikkelingen op de digitale rechten van de mens?
  • Adviseer hoe we ook tijdens de crisis democratie als uitganspunt borgen bij het treffen van data, ICT- en innovatiemaatregelen in de crisis op de lopende projecten zoals “openbare ruimte ticketing” en de “Corona crisis data exchange”
  • Beschrijf scenario’s bij de vraag: ‘Hoe moeten we als Amsterdam omgaan met deze ontwikkeling en welke maatregelen zijn nodig bij de kansen en bedreigingen na de crisis?’

5. Kansrijke aanpakken en inspirerende voorbeelden Hoe creëren we digitale domeinen die wel waarde toevoegen aan de stad? Hoe kunnen we digitale domeinen ontwikkelen die de privacy beschermen, van gebruikers en werknemers? Hoe kunnen we digitale domeinen ontwikkelen die geen ongelijkheid en discriminatie in de hand werken? Hoe kunnen we digitale domeinen ontwikkelen die zorg, zorgzaamheid en solidariteit bevorderen?

Hoe, met andere woorden, voorkomen we een 'Screen New Deal': een levend laboratorium voor een permanente - en zeer winstgevende - toekomst zonder aanraking, een toekomst met minder leraren, artsen en chauffeurs, een toekomst waarin elke beweging, elk woord, elke relatie traceerbaar, en data-mineable is door ongekende samenwerkingen tussen overheid en technische reuzen. Schrijfster Naomi Klein formuleert het als keuze. waar gaan investeringen in geld en macht naar toe, mensen of technologie? Want geld en macht dat naar het een gaat, is minder beschikbaar voor het ander. Hieronder doen we een aantal concrete beleidsvoorstellen die die keuzes concreet kunnen maken.

  • Worker-owned coops en klus-coops CoopCycle is een netwerk van coops die het bedrijfsbezit bij de werknemers plaatsen (worker-owned coops). De kennis is gefedereerd: de broncode voor de platformsoftware wordt beschikbaar gesteld op GitHub. Het bestuur van de federatie is democratisch georganiseerd en het doel is expliciet om met elkaar te delen wat je leert zodat andere arbeiders in andere landen er ook wat aan hebben, om zo, in hun eigen woorden, het ‘kapitalistisch rentmeester-effect tegen te gaan’. De oprichters van CoopCycle verwijzen expliciet naar de problematiek van precaire arbeid in dit tijdperk van de platform- en kluseconomie.

Platforms decentraliseren productiecapaciteit, maar centraliseren informatie- en kennisuitwisseling. Een gemeentelijk platform zou niet alleen het bedrijfsleven ondersteunen, maar ook kennisgemeenschappen voor innovatie en experimenten. Het platform kan vervolgens de inzichten van die community leren en verwerken.

Andere essentiële zaken die in de stad worden geproduceerd, zoals voedsel, kunnen ook met deze platforms worden georganiseerd, zowel om zorgen over voedselzekerheid (zoals stadsoogst in NYC) aan te pakken als als middel voor gemeentelijke autoriteiten om de worstelende restaurant- en horecabranche te ondersteunen. Ook Community Wealth Building is voor platformcoöperaties interessant.

  • Cooperatieve opslag van (bio-)medische data Midata is een Zwitserse coop die opslagplaatsen bouwt voor de medische data van mensen. Het platform is een cooperatie, dus het bedrijfsbezit en de eventuele omzetten die uit de opslag van data voort vloeien blijven van de mensen zelf. Gebruikers kunnen in een veilige online omgeving hun patientendossier, maar ook fitness-apps en de uitkomsten van klinische proeven opslaan. Aan de voorkant kunnen de gebruikers zelf beslissen welke van hun data ze delen, of dat nu met een arts is of familieleden of de wetenschap. Als patienten via het platform hun data poolen kunnen ze ook inhoudelijk invloed uitoefenen op het onderzoek. Zo kunnen ze bijvoorbeeld eisen dat de uitkomsten van zo’n onderzoek, in de vorm van een nieuw medicijn, niet geprivatiseerd worden.
  • De Gemeentelijke-Commons-Incubator Alles wat hier in staat, zouden we moeten samenvatten en vertalen naar Amsterdam. Daar komt uit dat er talloze voorbeelden zijn van lokale, cooperatieve alternatieven voor stedelijke voorzieningen en diensten. De gemeente zou een incubator moeten oprichten die burgers helpt met het oprichten van dit soort platformcoops. De gemeente Barcelona heeft sinds een paar jaar iets vergelijkbaars, in de vorm van La Comunificadora, een programma dat onder EZ valt, waar allerlei start-ups in de commons economie uitkomen . Bouw openbare digitale tools om essentiële diensten te verlenen en lokale bedrijven te onderhouden. Door te weinig aanbod en de grote vraag naar persoonlijke beschermingsmiddelen is de coördinatie van een netwerk van lokale producenten van ‘nice-to-have’ tot absolute noodzaak geworden. Deze crisis is de kans voor het stadsbestuur om initiatieven in kleinschalige, lokale productie te koppelen aan gemeentelijke programma's en diensten. Open digitale platforms, die gemeenschappelijk worden beheerd, kunnen snel en lokaal reageren en tegelijkertijd een forum bouwen voor lokale toeleveringsketens en ondersteuning.
  • De gemeente als aanjager van Data Trusts Anouk Ruhaak legt goed uit wat data trusts zijn, en waarom dit een stap in de goede richting kan zijn, waarbij gemeentes een cruciale rol spelen. Het ODI heeft een aantal case-studies gedaan naar gemeentelijke data trusts, die we zouden kunnen vertalen naar de Amsterdamse context. Openbare controle en beheer van informatie is een strategisch en politiek vraagstuk voor de werking van het stedelijk leven en stedelijke democratie. Een sociale, solidaire economie moet op lange termijn technologische afhankelijkheid vermijden, de werking van deze platforms reguleren en controleren, door de commons geïnspireerde data-eigendommen voorstellen, vrije software stimuleren, gemeentelijke digitale infrastructuren en zelfs eigen serviceplatforms ontwikkelen. Een aanpak die Barcelona Digital City op een baanbrekende manier heeft ontwikkeld.
  • Red het klimaat: Stop de Machine! Big data, algoritmes, machine learning draaien op ronkende internetservers. Die servers slurpen energie en zorgen voor een grote uitstoot van broeikasgassen. Amsterdam zou samen met de Amsterdammers een campagne moeten starten om in kaart te brengen hoeveel vierkante kilometer oerwoud onze gezichtsherkennende camera’s, onze pre-criminaliteitsgedrag-analyse, en andere surveillance-technologieën, kosten. De totale berg aan ronkende servers die nodig is om de wereldwijde denkkracht van computers te ondersteunen, is naar schatting de derde of vierde vervuiler ter wereld, ergens tussen Japan en India in de top 5.
  • Het recht op controle The right to know, the right to control. In normale mensentaal moet een bedrijf en een overheid je vertellen wat ‘t van je weet en wat ‘t van jou verkoopt en verhandelt. Normale mensentaal is essentieel zodat niet alleen een selecte groep hogeropgeleiden begrijpt wat een overheid of bedrijf over jou weet. The right to control betekent dat jij je data beheert, en niemand anders.

Voorbeelden uit de rest van de wereld

  • Verhuurplatform Fairbnb.coop: digitale coöperatie, boekingsplatform dat onder meer lokale initiativen en projecten steunt
  • België: coöperatie Molenbike opgericht door Sacha Conchin die werkte als fietskoerier voor Take Eat Easy en Deliveroo. Besloot om samen met een aantal andere initiatiefnemers een bezorgplatform op te richten die niet werkt met big data en algoritmes.
  • België: Smart is een coöperatie die administratief, juridisch, fiscaal en financieel advies geeft aan autonome werkers. https://smartbe.be/nl/wie-zijn-wij/
  • Zwitserland: MIDATA, datacoöperatie in gezondheidszorg. De leden brengen al hun data onder bij de coöperatie en behouden eigenaarschap over en inzage in hun medische data. Projecten die gebruik maken van de gegevens worden collectief en democratisch uitgekozen.
  • Londen: app GoodSAM waarmee getrainde zorgprofessionals, zoals dokters die geen dienst hebben of verplegers, worden gekoppeld aan noodgevallen in de nabije omtrek waarbij elke seconde telt.
  • VS: Denver Green Taxi Co-operative, een Amerikaans coöperatief van zo’n 800 chauffeurs waar gebruikers op een gezamenlijke app een rit kunnen bestellen.
  • ENG: Equal Care Co-op is een Britse zorgcoöperatie waarvan zorgverleners en zorgafnemers mede-eigenaar zijn.
  • VS: Up & Go, New Yorks coöperatief platform van huishoudelijke schoonmakers in New York. Eigenaarschap van de co-op en de platformsoftware zijn in handen van de schoonmakers zelf – in tegenstelling tot een commercieel platformbemiddelaar als Helpling. De vrouwen komen vaak uit arme Latijns-Amerikaanse migrantenmilieus. Up&Go vraagt niet meer dan 5% van het totale bedrag voor de boekingskosten, de rest gaat naar de schoonmaker zelf. Belangrijk hierbij was de Centre for Family life (CFL), een organisatie die zich gedroeg als een incubator voor co-ops.

8. Verder lezen José van Dijck, Thomas Poell en Martijn de Waal, De platformsamenleving. Strijd om publieke waarden in een online wereld Design Justice, Community-Led Practices to Build the Worlds We Need. By Sasha Costanza-Chock An exploration of how design might be led by marginalized communities, dismantle structural inequality, and advance collective liberation and ecological survival. https://www.nytimes.com/series/new-york-times-privacy-project Donottrack, https://blog.donottrack-doc.com Data & Society https://datasociety.net Human Rights in the Age of Platforms. Edited by Rikke Frank Jørgensen Over de dataïsering van onze samenleving en de implicaties voor mensenrechten in de huidige platformsamenleving. https://www.trouw.nl/binnenland/europol-coronacrisis-serieuze-bedreiging-voor-digitale-veiligheid~ba82c914/ https://www.trouw.nl/politiek/minister-de-jonge-schrapt-privacyregel-medische-gegevens-vanwege-coronacrisis~bf0a9a4f/ https://www.security.nl/posting/649534/Toezichthouder%3A+AVG+geldt+niet+voor+echt+geanonimiseerde+data https://www.nu.nl/tech/6040223/nederlandse-ziekenhuizen-creeren-database-met-gegevens-coronapatienten.html www.parool.nl/wereld/in-de-strijd-tegen-corona-staat-privacy-op-een-zijspoor https://www.agconnect.nl/blog/corona-en-de-avg In 2018 tekende Amsterdam een samenwerking met Google (nu omgedoopt tot Alfabet): https://tweakers.net/nieuws/136603/amsterdam-wisselt-data-uit-met-waze-om-inzicht-te-krijgen-in-verkeersstromen.html In 2019 kwamen onderzoekers erachter dat de populairste dating-apps in grote getalen gegevens herverpakken en doorverhandelen, in strijd met de regels: https://www.nytimes.com/2020/01/13/technology/grindr-apps-dating-data-tracking.html De afgelopen twee jaar vielen er meerdere dodelijke slachtoffers in het verkeer door Uber, vooral omdat het bedrijf chauffeurs stimuleert om te hard te rijden en te lange diensten te draaien: https://nos.nl/artikel/2268034-uberchauffeurs-veel-collega-s-maken-te-lange-dagen-dat-is-gevaarlijk.html AirBnB zorgt voor prijsopdrijving in de huizenmarkt, waardoor de wooncrisis alleen maar nijpender wordt: https://www.nrc.nl/nieuws/2019/02/04/hoe-airbnb-tot-hogere-huren-en-stijgende-huizenprijzen-leidt-a3652861 De ‘zelfredzaamheidsmatrix’ is technologie die naar Amerikaans voorbeeld is ontwikkeld, om mensen een score te geven over hun zelfredzaamheid. Als je bijvoorbeeld veel Facebook-vrienden hebt krijg je een hogere score, en dus minder PGB. Zie bijvoorbeeld: https://www.movisie.nl/tool/zelfredzaamheid-matrix-zrm en https://www.ggd.amsterdam.nl/beleid-onderzoek/psychosociale/zelfredzaamheid/ Bezorgers van 15 verdienen soms maar 5 euro per uur, zonder contract en dus zonder AOV, zonder pensioenopbouw, vaak ini diensten die tot ’s avonds laat duren. https://www.rtlz.nl/business/artikel/4758046/deliveroo-thuisbezorgd-uber-ubereats-maaltijdbezorger-salaris-loon-fnv Zie ook: https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/app-neemt-verplicht-checkgesprekje-in-horeca-over~bee375a9/ De lobby-club van horeca-ondernemers pleit hiervoor, een praktijk die in China overigens heel normaal is: https://www.missethoreca.nl/cafe/nieuws/2020/05/horecabrains-corona-app-net-als-id-verplicht-stellen-bij-nachthoreca-101335357 De definitieve j’accuse jegens de platformkapitalisten werd dit jaar door Dylan van Rijsbergen gepubliceerd. In Platformkapitalisme en Hoe Het Anders Kan zet Van Rijsbergen op overtuigende wijze uiteen hoe Uber en AirBnB en Deliveroo en aanverwante bedrijven de ‘parasieten van de stad’ zijn. Zie: https://de99vanamsterdam.nl/platformkapitalisme/ Het Japanse beleggingsvehikel ‘Soft Bank’ investeert sinds 2017 tientallen miljarden Saoedisch geld in Silicon Valley (en in toenemende mate ook in Azië, zoals in Alibaba). Zo heeft Saoedi Arabië (via dit fonds) een flink minderheidsaandeel in Uber. Zie bijvoorbeeld: https://www.economist.com/business/2020/04/08/is-softbanks-boss-changing-his-ways Zie bijvoorbeeld Piketty, Thomas, 2016: Kapitaal in de 21ste Eeuw, De Bezige Bij. Zuboff, Shoshana, The Age of Surveillance Capitalism, https://shoshanazuboff.com/book/about/ Zie bijvoorbeeld deze recensie: https://blaynehaggart.com/2019/02/15/evaluating-scholarship-or-why-i-wont-be-teaching-shoshana-zuboffs-the-age-of-surveillance-capitalism/ In haar meest recente boek bespreekt zij dit onder de noemer van ‘informational capitalism’: https://global.oup.com/academic/product/between-truth-and-power-9780190246693?cc=us&lang=en& ‘The new model of surveillance is light, politically nimble, and relatively impervious to regulatory constraint. Commentators have long noted the existence of a surveillance-industrial complex: a symbiotic relationship between state surveillance and private-sector producers of surveillance technologies. The emerging surveillance-innovation complex represents a new, politically opportunistic phase of this symbiosis, one that casts surveillance in an unambiguously progressive light and repositions it as a modality of economic growth.’ > Cohen, Julie E., The Surveillance-Innovation Complex: The Irony of the Participatory Turn (2014). In Darin Barney, Gabriella Coleman, Christine Ross, Jonathan Sterne & Tamar Tembeck, eds., ‘The Participatory Condition’ (University of Minnesota Press, 2015. Onderstaande geldt zeker ook voor digitaal beleid op Europees niveau. Bloemen, Tarkowski en Keller lieten in 2019 zien hoe EU-beleid over technologie volledig in dienst van ‘de markt’ is komen te staan, zie onder andere hier: https://shared-digital.eu/origins-and-narrative-of-the-eu-digital-single-market/ De voorbeelden zijn te talrijk om hier allemaal te noemen, maar zie bijvoorbeeld ‘Hosue of Digital’, een samenwerking tussen de gemeente, scholen en Google (https://www.houseofdigital.amsterdam/) en natuurlijk de Amsterdam Economic Board, van waaruit coalities met Booking.com (‘Tech Connect’, https://techconnect.city/), Atos (‘Smart City’, https://amsterdamsmartcity.com/network/amsterdam-smart-city), AirBnB, Amazon en Uber (‘Network Council’, https://amsterdameconomicboard.com/partners) zijn voort gekomen Zie bijvoorbeeld recente publicaties van Digital Realty (‘Amsterdam speelt een grote rol als het aankomt op de wereld van digitale platformen en data. Digitale bedrijvigheid is goed voor de economie van een stad. Het is belangrijk voor Amsterdam om deze positie vast te houden of zelfs te verbeteren, gezien de potentiële economische waarde die kan worden toegeschreven aan datagedreven technologieën. De huidige bijdrage van de vier digitale technologieën aan de economie van Amsterdam in 2019 is naar schatting 1,29 miljard euro per jaar. Dat is een aanzienlijke bijdrage aan de totale Nederlandse economie.’, https://dutchitchannel.nl/638671/amsterdam-is-wereldwijd-een-digitale-koploper.html) of de beleidsposities van Dutch Data Association, de branchevereniging van datacenters, waaronder teksten als ‘deze digitale mainport kent inmiddels hogere groeicijfers en een grotere economische impact dan Schiphol of de Rotterdamse haven. Maar de internationale concurrentie ligt op de loer. Om koploper te blijven, moeten we investeren en innoveren. Dan blijft Nederland ook in de toekomst één van de grootste en belangrijkste datahubs ter wereld’. https://www.dutchdatacenters.nl/posities/digitale-economie-mainport/) of dit rapport van Rabobank, SURF, DHPA, ISPconnect, AMS-IX en DDA: ‘De toekomst van de digitale economie, tijd voor fundamentele keuzes’, https://www.dhpa.nl/wp-content/uploads/2020/03/De-toekomst-van-de-digitale-economie.pdf) Ook hier zijn voorbeelden te talrijk, maar zie bijvoorbeeld deze publicatie van werkgeversorganisatie VNO-NCW, in samenwerking met Accenture, over de ‘digitale economie’, met statements als ‘regelgeving staat vaak nog in de weg van innovatie’ en ‘ambtenaren zijn vaak niet meegenomen in de ambities en blijven de regels op de letter uitvoeren’ en ‘ondernemers weten beter dan de overheid wat er nodig is om barrières voor digitalisering weg te nemen’ en ‘wet- en regelgeving moet flexibeler worden toegepast om innovatie mogelijk te maken’. https://www.vno-ncwwest.nl/regio/amsterdam/Amsterdam%20Dossier/NL%20Next%20Level%20-%20Digitale%20Kwantumsprong.pdf Shoshana Zuboff, The age of surveillance capitalism.The fight for a human future at the new frontier of power (Londen 2019) 186-187. Nick Srnicek, Platform Capitalism (Cambridge 2017) 43-48. https://agnesjongerius.nl/wp-content/uploads/2019/02/Platformonderzoek-Robert-Hoekstra-Naar-een-normalisering-van-platformwerk-PDF.pdf https://institute.jpmorganchase.com/institute/research/labor-markets/report-ope-2018.htm https://agnesjongerius.nl/wp-content/uploads/2019/02/Platformonderzoek-Robert-Hoekstra-Naar-een-normalisering-van-platformwerk-PDF.pdf https://www.nrc.nl/nieuws/2019/02/14/keihard-werken-en-toch-amper-rondkomen-a3653969 Data-driven policing: the hardwiring of discriminatory policing practices across europe https://www.enar-eu.org/IMG/pdf/data-driven-profiling-web-final.pdf Data racism: a new frontier https://www.enar-eu.org/Data-racism-a-new-frontier The Politics and Biases of the “Crime Anticipation System” of the Dutch Police http://ceur-ws.org/Vol-2103/paper_6.pdf https://episode5.donottrack-doc.com/en https://pilpnjcm.nl/en/dossiers/profiling-and-syri/ https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Rechtbanken/Rechtbank-Den-Haag/Nieuws/Paginas/SyRI-wetgeving-in-strijd-met-het-Europees-Verdrag-voor-de-Rechten-voor-de-Mens.aspx

Kroegen waren dicht maar eten werd nog veel bezorgd. De slimme managers van Deliveroo en Thuisbezorgd gooiden in maart hun premies omhoog, zodat de restaurateur nu maar liefst 30% van elk bord eten moet afstaan aan het platform Zie: https://www.theguardian.com/media/2020/mar/19/netflix-to-slow-europe-transmissions-to-avoid-broadband-overload https://www.fnv.nl/nieuwsbericht/algemeen-nieuws/2020/04/banen-ruim-800-000-mensen-met-flexcontract-in-geva https://www.midata.coop/en/home/ https://theintercept.com/2020/05/08/andrew-cuomo-eric-schmidt-coronavirus-tech-shock-doctrine/ zie: https://github.com/coopcycle/coopcycle-web zie: https://coopcycle.org/en/federation/ In Susser, Ida en Nonini, Donald: ‘The Tumultuous Politics of Scale: Unsettled States, Migrants, Movements in Flux’ (2020, Routledge), staat een goede case study van CoopCycle. Zie: https://www.routledge.com/The-Tumultuous-Politics-of-Scale-Unsettled-States-Migrants-Movements/Nonini-Susser/p/book/9780367186241 https://de99vanamsterdam.nl/modelstad-in-engeland/ Zie: https://www.midata.coop/en/cooperative/ Zie: https://www.nesta.org.uk/feature/me-my-data-and-i/midatacoop/ Zie: https://emprenedoria.barcelonactiva.cat/emprenedoria/cat/programes/la-comunificadora.jsp http://library.oapen.org/bitstream/id/07b2da80-d49a-4f24-b246-a2f04b4bffab/618753.pdf podcast https://datasociety.net/library/design-justice/. https://mitpress.mit.edu/books/human-rights-age-platforms

Kennisdelen

  1. Inleiding

Voor de bloei van commons is het belangrijk om van elkaar te leren. Het is een model van organisatie, een praktijk, een manier van handelen en denken die weer herontdekt en vernieuwd moeten worden. Collectief zelfbeheer is een manier van organiseren, een sector naast de private en publiek sector, die ingebed zal moeten worden in onze maatschappij. Het gaat zo veel makkelijker en sneller als we onze kennis effectief delen.

  1. Uitdagingen

Ten eerste is deze kennisdeling nodig wat betreft ‘commonen’, de activiteit van het collectief zelfbeheer van een goed of een hulpbron, of het nu een plein, een straat, een gebouw of een energiecoöperatie is. Hoe ziet de onderliggende sociale interactie eruit? Wat verwachten we van elkaar? Hoe maak je democratisch beslissingen? Hoe maak je afspraken, regels?

Er is geen blauwdruk, er zijn verschillende vormen die afhangen van de context. Het gaat uiteindelijk om een sociaal-culturele verandering die gemaakt moet worden. Niet alleen een verandering in doelstelling, van winstcreatie naar sociale waardecreatie en een regeneratieve economie. Maar het gaat ook om de verandering van individueel handelen naar collectief handelen, het omarmen van wederkerigheid, van hiërarchisch naar horizontaal beslissingen maken, etc. Commonen is niet per sé makkelijk, het is zelfs moeilijk. Soms gaat het vanzelf, maar hoe groter en hoe meer mensen er bij betrokken zijn, hoe uitdagender het wordt.

Verder is er kennis te delen op het gebied van beleid en interactie met de publieke sector en de markt. Wat is het beleid dat we nodig hebben om commons te faciliteren, om ruimte te maken voor collectief zelfbeheer? Wat zijn de hordes die weggenomen moeten worden, hoe kan de publieke sector samen werken met de georganiseerde burgers? We kunnen veel leren van commons en beleid in andere steden.

Kennisdeling is ook intrinsiek verbonden met de commons-gemeenschap. Wanneer men bij elkaar komt, wisselt men kennis en ervaringen uit en andersom. Eigenlijk is de beste en meest effectieve manier van kennis delen door middel van verhalen vertellen. De verhalen van de commons. De kennis zit in de verhalen en die verhalen moeten verteld worden, het liefst door de commoners zelf.

  1. Kansrijke aanpakken

De gemeente kan de volgende activiteiten faciliteren of initiëren:

• Wiki met best practices (van organisatie tot beleid) • Een actieve gemeenschap – regelmatige bijeenkomsten • Interactieve mapping van initiatieven • Verhalen van de commons vertellen en verspreiden • Internationale stedennetwerken onderhouden (UrbAct) • Internationale Commons netwerken & bijeenkomsten. (European Commons Assembly, World Social Forum on Transformative Economies) • Publicaties over de praktijk van het commonen, how to common? • School of commoning/incubator

  1. Voorbeelden:

• Nachbarschaftsakademie Berlin. (leren, uitwisseling, gemeenschap) De burenacademie, opgericht in 2015, is een open platform voor kennisdeling, culturele praktijk en activisme in steden en plattelandsgebieden. In verschillende formats werken activisten, kunstenaars, architecten, onderzoekers en initiatiefnemers samen aan vragen over commons, recht tot de stad, sociaal-ecologische transformatie van onderop, feministische kritiek en de relatie tussen mens en natuur.

• P2P foundation blog (verhalen)

• European Commons Assembly Madrid (uitwisseling best practices urban commons)